sobota, 24 czerwca 2017 r.

Magazyn/燤agazyn 1/1998 Wszystkie konie w startboksach

Pisanie na temat maszyn startowych mo偶e wydawa膰 si臋 banalne i niepotrzebne - wszak s膮 one dzi艣 nieod艂膮cznym elementem wszystkich tor贸w wy艣cigowych na 艣wiecie. Warto jednak po艣wi臋ci膰 nieco uwagi tym urz膮dzeniom przy okazji wprowadzenia na Tor S艂u偶ewiecki (w 1999 roku), nowej maszyny startowej. Nowa, 20-stanowiskowa maszyna zakupiona zosta艂a przez TWK w Australii, w jednej z trzech najwi臋kszych na 艣wiecie firm produkuj膮cych urz膮dzenia startowe. Australijska maszyna zast膮pi u偶ywane dotychczas, wys艂u偶one urz膮dzenia, kt贸re nie ciesz膮 si臋 dobr膮 opini膮 w艣r贸d je藕d藕c贸w i znawc贸w problematyki wy艣cigowej. Pomoc w przedsi臋wzi臋ciu okaza艂a Ambasada Australii i podczas inauguracji, w dniu Wielkiej Warszawskiej (w sezonie '99), honorowymi go艣膰mi na Torze byli przedstawiciele dyplomatyczni tego odleg艂ego kraju.

 


Jak to bywa艂o kiedy艣 - asystenci startera ustawiaj膮 konie na linii startowej do wy艣cigu na torze Empire City w roku 1928.
Po lewej stronie asystent George Cassidy, kt贸ry potem zosta艂 starterem Nowojorskiego Zwi膮zku Wy艣cigowego.



       Wr贸膰my jednak do historii. Nowoczesne startmaszyny, po raz pierwszy opatentowane w Stanach Zjednoczonych w 1920 roku, udoskonalane by艂y ca艂ymi latami i do powszechnego u偶ycia wesz艂y zaledwie 50 lat temu. Dzi艣 s膮 rzecz膮 tak oczywist膮, 偶e chyba nikt nie zdaje sobie sprawy z tego, jak nie艂atwe zadanie mieli ich konstruktorzy.

         Dla koni maszyna startowa jest z艂owieszcz膮 stalow膮 potworno艣ci膮, do kt贸rej musz膮 by膰 przyzwyczajane ju偶 w bardzo m艂odym wieku. Skutki pierwszych spotka艅 z tym dziwacznym urz膮dzeniem zwykle bywaj膮 takie, 偶e konie przera偶a i osza艂amia og艂uszaj膮cy d藕wi臋k dzwonk贸w i widok gwa艂townie otwieranych drzwiczek.

         Z maszynami startowymi mia艂o zwi膮zek kilka niecodziennych wypadk贸w. Kilkana艣cie lat temu, w Maryland, jedna z klaczy usiad艂a w boksie startowym i odm贸wi艂a startu. Na pocz膮tku lat 70-tych, w Rockingham Park, ogier Bibbi's Knave przestrzeli艂 z 贸smego stanowiska, na kr贸tk膮 chwil臋 ruszy艂 w pole, po czym nagle zawr贸ci艂 prosto do maszyny, zatrzymuj膮c tym razem w boksie sz贸stym.

         D偶okeje r贸wnie偶 pi臋knie zapisali si臋 w historii ca艂膮 mas膮 niezwyk艂ych przypadk贸w. Trudno wyobrazi膰 sobie reakcj臋 d偶okeja Ruben'a Hernandez'a w 1979 roku przed startem do wy艣cigu DeWitt Clinton Stakes, kiedy starter George Cassidy wypu艣ci艂 konie, podczas gdy wspomniany d偶okej na koniu Move It Now (nawiasem m贸wi膮c - trzecia gra!), wci膮偶 jeszcze kr膮偶y艂 poza maszyn膮 w oczekiwaniu na start. Inny wypadek zdarzy艂 si臋 w Latonia (obecnie Turfway Park), kiedy drzwiczki nie otworzy艂y si臋 r贸wnocze艣nie i konie ruszy艂y w nieregularnych odst臋pach.


 
 


Start spod lin - chc膮c podnie艣膰 atrakcyjno艣膰 gonitwy i zgromadzi膰 na starcie jak najwi臋cej zagranicznych koni,
tor wy艣cigowy w Laurel, pocz膮wszy od 1959 roku u偶y艂 spr臋偶ynuj膮cych lin w Washington D.C. International.

Starter z Maryland - Eddie Blind..


 


         Z histori膮 maszyn startowych zwi膮zane s膮 r贸wnie偶 tragiczne wypadki. W Kalifornii przewr贸cony i przejechany przez maszyn臋 zgin膮艂 asystent startera. W Kanadzie zabity zosta艂 ko艅, kt贸ry przewr贸ci艂 si臋 w maszynie. Maszyn臋 nieumy艣lnie zacz臋to 艣ci膮ga膰 z toru, podczas gdy ko艅 jeszcze pod ni膮 le偶a艂. Je偶eli kto艣 uczestniczy艂 w pechowym zdarzeniu zwi膮zanym z maszyn膮, czy jako je藕dziec lub kto艣 inny, pami臋ta doskonale, jakie to uczucie. Czy kiedykolwiek irytowa艂o was op贸藕nienie startu? Jak by艣cie si臋 czuli w 1898 roku, kiedy w Sheepshead Futurity starter Christoper Fitzgerald trzyma艂 na starcie 23 wy艣cigowce przez godzin臋 i 35 minut? Gdy wreszcie da艂 sygna艂, 11 koni le偶a艂o na starcie. W przeciwie艅stwie do finiszu, start mo偶na w pe艂ni kontrolowa膰. Zrozumia艂e jest wi臋c, dlaczego tak wiele oszustw i nikczemno艣ci mog艂o mi臋膰 miejsce w latach, kiedy praktykowano starty "lotne".
         Wiele skandali dotyczy falstart贸w do Derby angielskich, kiedy konie ustawiane by艂y na starcie nawet po 14 razy, co op贸藕nia艂o wy艣cig o ponad godzin臋.


         Przyk艂ad intrygi pochodzi z wczesnych lat dwudziestych. Ko艅 trenowany przez W.J.Speirs'a, zosta艂 na starcie uderzony batem przez asystenta startera tyle razy, 偶e trener wezwa艂 na inspekcj臋 do stajni przedstawiciela Towarzystwa na Rzecz Zwalczania Okrucie艅stwa Wobec Zwierz膮t. Agent odkry艂 na ciele konia liczne pr臋gi i guzy 艣wiadcz膮ce niezbicie o wielokrotnym u偶yciu bata. Wiadomo艣膰 o tym, rozpowszechniona przez Towarzystwo, wywo艂a艂a ogromn膮 liczb臋 niezdrowych komentarzy i ukaza艂a wy艣cigi w bardzo niekorzystnym 艣wietle. Wkr贸tce po tym incydencie inny z koni Speir'sa przytrzymany zosta艂 na starcie do gonitwy Belmont Stakes. Komentarz w prasie brzmia艂: "Zostawiony na starcie Espino zdo艂a艂 nadrobi膰 ogromn膮 strat臋 w dystansie i pobieg艂 wy艣mienicie, ko艅cz膮c na drugiej pozycji".

 


Maszyna Waite'a - opisana przez tw贸rc臋 jako ,,ostatnie s艂owo w konstelacji maszyn stalowych"

- u偶yta w roku 1931 w wy艣cigu Belmont Stakes, w kt贸rym bra艂y udzia艂 trzy wierzchowce.

Zwyci臋偶y艂 Twenty Grand a w opisie gonitwy odnotowano ,,dobry start".

 

 

 

 

 

 

 

        Na pocz膮tku historii wy艣cig贸w sygna艂em do startu by艂o bicie w b臋ben, zast臋powane ewentualnie przez uderzenie w dzwon. Przez wiele lat powszechne by艂o dawanie sygna艂u za pomoc膮 flagi, ale coraz liczniejsze nieprawid艂owo艣ci wywo艂a艂y fal臋 protest贸w w 艣rodowisku wy艣cigowym.

         O wynalezieniu i pocz膮tkowym zastosowaniach mechanicznych urz膮dze艅 startowych opowiadaj膮 liczne historie. Jedna z nich dotyczy m艂odego wynalazcy z Brooklinu, Edwina Forbes'a, kt贸ry rozpocz膮艂 prac臋 nad takim urz膮dzeniem w pocz膮tkach lat 90-tych ubieg艂ego stulecia, maj膮c ju偶 dosy膰 powszechnych w owym czasie "z艂ych start贸w". Wiod膮ce 贸wcze艣nie pismo je藕dzieckie donosi艂o w wydaniu z dnia 2 lutego 1892r.: "Pan Edwin Forbes z Flatbush w stanie N.York zg艂osi艂 patent nowatorskiej maszyny startowej dla wy艣cig贸w konnych. Urz膮dzenie to ma spe艂ni膰 odwieczne pragnienie w艂a艣cicieli koni wy艣cigowych i dokona膰 rzeczy, kt贸ra wydawa艂a si臋 dot膮d niemo偶liwa - da膰 szans臋 sprawiedliwego i r贸wnoczesnego startu wszystkim koniom, bez wyczerpywania ich ju偶 przed biegiem przez nieko艅cz膮ce si臋 falstarty".

         Doniesienie zawiera艂o opis urz膮dzenia: "Sk艂ada si臋 ono z dw贸ch s艂up贸w umieszczonych po przeciwleg艂ych stronach bie偶ni, powy偶ej linii startu. U g贸ry s艂upy po艂膮czone s膮 stalowym pr臋tem z dwoma stercz膮cymi z jego ko艅c贸w ramionami, po艂膮czonymi stalowym drutem, do kt贸rego przyczepiona jest przegroda. Konie ustawiaj膮 si臋 r贸wno kilkana艣cie stop od szlabanu i kiedy starter trzyma je w linii, porusza d藕wigni膮, przegroda unosi si臋 w g贸r臋 z dala od koni. Oczywi艣cie, nikt nie oczekuje, aby maszyna mia艂a zast膮pi膰 s臋dziego - startera, kt贸ry daje flag膮 sygna艂 startu, ale z pewno艣ci膮 u艂atwi mu utrzymanie koni w linii na starcie i nie dopu艣ci, aby sprytniejsi d偶okeje zrzucali win臋 za falstart na mniej do艣wiadczonych je藕d藕c贸w".

         Niestety, z nieznanych powod贸w wynalazek Forbes'a nigdy nie znalaz艂 zastosowania. By艂y te偶 jeszcze wcze艣niejsze doniesienia o skonstruowaniu urz膮dze艅 startowych. Nowojorczyk Paddy Ryan prawdopodobnie w latach 80-tych wynalaz艂 maszyn臋 startow膮, kt贸ra testowano na starym torze Brughton Beach. Maszyna pracowa艂a na zasadzie rolety okiennej, z barier膮 podnoszon膮 przy pomocy silnej spr臋偶yny. Ten pomys艂 r贸wnie偶 nigdy nie wszed艂 w 偶ycie.

         Kilka lat p贸藕niej Ryan przy wsp贸艂pracy Tomasa Reilly, Miltona Greya i kilku innych, zbudowa艂 podobn膮 maszyn臋 startow膮, kt贸r膮 wypr贸bowano na Torze Aqueduct w 1895. P贸藕niej wykorzystywana by艂a na torze w Morris Park. Chocia偶 maszyna umo偶liwia艂a r贸wny start, wielu d偶okei sprzeciwia艂o si臋 jej stosowaniu, gdy偶 pozbawia艂a ich szansy uzyskania przewagi na starcie. Kiedy d偶okej Henry Griffin, kt贸ry je藕dzi艂 w barwach Jockey Clubu Chai-rman August Belmont, zaczepi艂 o barier臋 i uleg艂 wypadkowi, Belmont za偶膮da艂o wycofania maszyny.

 

 

 

 

 

 

 
 


Maszyna Bahr'a na torze Saratoga uwa偶ana by艂a za bezpieczniejsz膮 od maszyny Waite'a. Maszyn臋 t臋 ci膮gn臋艂y mu艂y.


         Inne urz膮dzenie startowe by艂o w owym czasie u偶ywane przez Mars Cassidy w Maryland. Sk艂ada艂o si臋 z kilku rz臋d贸w gumowych w臋偶y rozci膮gni臋tych w poprzek toru. Wkr贸tce te偶 inni wynalazcy zainteresowali si臋 prac膮 nad udoskonalaniem maszyn do startowania i nast膮pi艂 ogromny prze艂om w tej dziedzinie.

         Po skonstruowaniu licznych typ贸w urz膮dze艅 startowych, Charles Waite z pomoc膮 G.R.Bryson'a zbudowa艂 maszyn臋, kt贸r膮 zademonstrowa艂 cz艂onkom Jockey Clubu. August Belmont by艂 pod wra偶eniem i zaoferowa艂 sfinansowanie prac nad jej udoskonaleniem.

        Jednak po wybuchu I wojny 艣wiatowej, Belmont skierowa艂 wysi艂ki ku potrzebom wojennym. Waite i Bryson nadal eksperymentowali, i w latach dwudziestych opatentowali 12-stanowiskow膮 maszyn臋. Konstrukcj臋 uko艅czono ostatecznie kilka lat p贸藕niej, a przetestowana i przyj臋ta zosta艂a na Fair Grounds w 1927 roku.

         Maszyna Waita zbudowana by艂a prawie w ca艂o艣ci z metalowych cz臋艣ci os艂oni臋tych gum膮. Ka偶de stanowisko mia艂o osobn膮 barier臋, kt贸r膮 mo偶na by艂o ewentualnie zast膮pi膰 jedn膮 wsp贸ln膮, gdyby okaza艂o si臋 to bardziej praktyczne. Waite okre艣li艂 sw贸j wynalazek jako: „ostatnie s艂owo w maszynach stalowych". Ko艂a nowej maszyny umieszczone by艂y co trzy stanowiska (pierwotna konstrukcja mia艂a po dwa ko艂a przy ka偶dym boksie). Ci臋偶ar ka偶dego ko艂a zmniejszono z 55 do poni偶ej 20 funt贸w, a ci臋偶ar ca艂ej maszyny zmala艂 z sze艣ciu ton do jednej. M贸g艂 j膮 w贸wczas uci膮gn膮膰 zaprz臋偶ony do niej pojedynczy ko艅 lub mu艂.

 
 


Maszyna Puett'a - wprowadzona przez by艂ego startera, wyposa偶ona w elektryczne zamki,

odnios艂a natychmiastowy sukces na Zachodnim Wybrze偶u pod koniec lat 30-tych.


         Rok po „ostatnim s艂owie" Waite'a, nowa maszyna, zbudowana przez Jahn'a Bahra pokazana zosta艂a na torze Hawthorne w Chicago. Po udanych pr贸bach, Colonel Matt Winn, reprezentuj膮cy Lincoln Fields i Washington Park, kupi艂 j膮 na miejscu za 12 000 dolar贸w.

         Maszyna Bahr'a zyska艂a popularno艣膰 w ca艂ym kraju. Chocia偶 masywnej konstrukcji, by艂a jednak l偶ejsza od u偶ywanych wcze艣niej i mog艂a by膰 w kr贸tkim czasie przemieszczana z jednego miejsca na drugie. Po starcie mog艂a by膰 szybko usuwana z bie偶ni na wewn臋trzn膮 cz臋艣膰 toru. Zmala艂a ilo艣膰 wypadk贸w, jakim ulegali d偶okeje i konie. Kiedy Jockey Club zaakceptowa艂 maszyn臋 Bahr'a, wy艣cigi konne w Ameryce wkroczy艂y w now膮 er臋.

          Nie istnieje na 艣wiecie nic, czego nie mo偶na by jeszcze udoskonali膰, a maszyna startowa nie jest tu wyj膮tkiem. W 1939 roku pojawi艂y si臋 doniesienia ze wschodnich Stan贸w o nowym, zmodyfikowanym urz膮dzeniu startowym, kt贸re wypuszcza konie w doskona艂ym porz膮dku z niewielkim op贸藕nieniem na starcie. Znana pod nazw膮 Maszyny Puett'a, wymy艣lona zosta艂a przez startera, Clay'a Puett'a. Po wypr贸bowaniu jej na ma艂ych torach w okolicach Vankouver w Kanadzie, wprowadzi艂 j膮 na wielki tor w Kalifornii, gdzie natychmiast odnios艂a sukces. Jedn膮 z os贸b, na kt贸rej wywar艂a wra偶enie, by艂 Alfred G. Vanderbilt, kt贸ry sprowadzi艂 j膮 na jesienny sezon 1939 roku do Pimlico.

         Jedn膮 z innowacji w maszynie Puett'a by艂y wahad艂owe drzwiczki w kszta艂cie V i elektryczne zamki. Sk艂ada艂a si臋 z 14 stanowisk z frontowymi drzwiczkami zamykanymi r臋cznie. Po wej艣ciu koni do stanowisk opuszcza艂a si臋 za nimi bariera grubo wy艣cielana g膮bka i gum膮. Kiedy starter przyciska艂 przycisk, impuls elektromagnetyczny uwalnia艂 zamki i drzwiczki otwiera艂y si臋 automatycznie.

         W pocz膮tkach lat 50-tych wytwarzaniem maszyn startowych zajmowa艂a du偶a liczba r贸偶nych zak艂ad贸w. Poza maszyn膮 Puett'a w latach 40-tych do startu w Kentucky Derby wprowadzono maszyn臋 Bahr'a. Trzecia z najbardziej rozpowszechnionych by艂a "United Gate", a opr贸cz niej wykorzystywane by艂y r贸wnie偶: Jarvis Stall Machine, "Swing Quick", oraz Kentucky, Maszyna Voght'a, Maszyna Maxwell'a, Marschall Cassidy Starting Stalls i Mobile Starting Gate.

         W roku 1955 w Nowym Jorku zaprezentowano najnowsze osi膮gni臋cie: maszyn臋 aluminiow膮. Nie r贸偶ni艂a si臋 zbytnio od maszyn stalowych, ale by艂a du偶o l偶ejsza, a wi臋c nie zostawia艂a g艂臋bokiego 艣ladu i nie niszczy艂a nawierzchni toru. Starter George Cassidy, kt贸ry sam w latach 40-tych wymy艣li艂 urz膮dzenie startowe, wyrazi艂 w膮tpliwo艣ci, aby maszyna startowa mog艂a by膰 jeszcze bardziej ulepszona w przysz艂o艣ci. Urz膮dzenie wed艂ug niego by艂o tak funkcjonalne, jak to tylko jest mo偶liwe.

         A jednak ju偶 w roku 1957 pojawi艂a si臋 nast臋pna innowacja. George Dunn, starter z Zachodniej Kanady, wymy艣li艂 przegrod臋, kt贸ra umieszczona za ko艅mi chroni艂a nawierzchni臋 toru przed uszkodzeniem podczas startu. Pomys艂 ten szybko "chwyci艂" r贸wnie偶 na Wschodzie.

         W ko艅cu lat 50-tych maszyna startowa wprowadzona zosta艂a w Ameryce Po艂udniowej, a zainteresowanie dotar艂o wreszcie do bogatej Europy. Ceniony angielski hodowca, w艂a艣ciciel i publicysta, Phil Bull, wypowiada艂 si臋 oficjalnie podczas uroczystych spotka艅, 偶e ze wzgl臋du na start, angielskie wy艣cigi znacz膮co ust臋puj膮 ameryka艅skim.

         W roku 1958 Hollywood Park wys艂a艂o na pok艂adzie statku 4-stanowiskow膮 elektryczn膮 maszyn臋 startow膮 w prezencie dla Irlandzkiego Jockey Clubu. W tym samym roku wy艣cigowe osobisto艣ci z Hong Kongu, Singapuru, Japonii i W臋gier uzna艂y konieczno艣膰 wprowadzenia na tory odnosz膮cej sukcesy maszyny startowej E.H.Wood'a z Nowej Zelandii.

         W roku 1961 na eksperyment z maszynami startowymi zdecydowali si臋 Francuzi, sprowadzaj膮c urz膮dzenia australijskie, kt贸re by艂y zdecydowanie l偶ejsze od modeli ameryka艅skich. Francuskie do艣wiadczenia wywo艂a艂y ogromne zainteresowanie w Anglii i w Irlandii. Jedynym ameryka艅skim wy艣cigiem, w kt贸rym do startu u偶ywano jeszcze ta艣my by艂 Washington D.C. International i je偶eli Europejczycy chcieli uczestniczy膰 r贸wnie偶 w innych znacz膮cych wy艣cigach rozgrywanych w Stanach Zjednoczonych po torze trawiastym, musieli mie膰 konie nauczone startu z maszyny.
         Szwecja wprowadzi艂a maszyn臋 startow膮 Wood'a w 1962 roku w styczniu, natomiast w lipcu po raz pierwszy urz膮dzenie typu australijskiego u偶yte zosta艂o w Chantilly we Francji. Jeden z czo艂owych francuskich trener贸w, Alec Head wypowiedzia艂 si臋 na temat maszyn bardzo kr贸tko: "S膮 wspania艂e, cudowne!". Do roku 1964 zamierzano wprowadzi膰 je we wszystkich wy艣cigach we Francji.

         I wreszcie, w lutym 1964 r. pr贸by z maszynami startowymi przeprowadzili Anglicy. By艂a to straszna klapa, o kt贸rej doni贸s艂 ksi膮偶臋 hrabstwa Norfolk. Jednak eksperyment przeprowadzony zosta艂 w warunkach dalekich od idea艂u: do maszyny wprowadzono cztery dwulatki, kt贸re przedtem tylko raz 膰wiczy艂y wchodzenie i opuszczanie startboks贸w. Dosiadali ich zwykli je藕d藕cy treningowi, a start nadzorowa艂 major Val Gorton, inspektor tor贸w wy艣cigowych z ramienia Jockey Clubu.Zapoznawszy si臋 z sytuacj膮, sprawozdawca wy艣cigowy z Morning Telegraph napisa艂: "Nie ma powod贸w, aby spodziewa膰 si臋, ze major Val Gorton jest fachowcem w sztuce start贸w, podobnie jak nikt nie ma powodu oczekiwa膰, ze niniejszy artyku艂 zosta艂 po艣wi臋cony rozmna偶aniu nosoro偶c贸w".

        Ostatecznie, w lipcu 1965 roku maszyna startowa zosta艂a u偶yta w wy艣cigu Chesterfield Stakes (5 furlong贸w dla dwulatk贸w) w Newmarket. Dwana艣cie koni ruszy艂o do biegu r贸wnocze艣nie. W nast臋pnym roku og艂oszono, 偶e od 1967r. we wszystkich angielskich wy艣cigach klasycznych b臋d膮 u偶yte maszyny. Irlandczycy o艣wiadczyli, ze wprowadz膮 je do nagr贸d klasycznych w 1968 roku.

         W tym samym roku, Tor Monmouth Park w USA sprowadzi艂 z Australii lekk膮, 14-stanowiskow膮 maszyn臋. Dyrektor Toru, H.A. „Jimmy" Jones wyt艂umaczy艂, ze australijskie urz膮dzenie jest o jedn膮 trzeci膮 l偶ejsze od konwencjonalnych krajowych, a ponadto ma szerokie obr臋cze na ko艂ach, kt贸re nie b臋d膮 zostawia膰 kolein na trawiastej bie偶ni toru.

         Rozwa偶aj膮c najnowsze ulepszenia starter z Maryland, Eric Blind komentowa艂: „Jedyn膮 rzecz膮, kt贸ra zmieni艂a si臋 znacz膮co, jest obicie. U偶ywana obecnie pianka ma wi臋ksze w艂a艣ciwo艣ci amortyzuj膮ce uderzenia i mo偶e s艂u偶y膰 do pokrycia ca艂ej wewn臋trznej powierzchni boks贸w".

       Nast臋pnym wi臋c razem, kiedy obserwuj膮c wy艣cigi ujrzycie konie ruszaj膮ce w pole w idealnym porz膮dku, spr贸bujcie doceni膰 maszyn臋 startow膮. Przesz艂a bowiem bardzo d艂ug膮 drog臋.

                                




Barbara Mazur


                            

Na podstawie : „The Thoroughbred Record"
Fotografie : „The Thoroughbred Record"